Nafarroako Mendialdeko ondare migratua
Kultur ondareak nor garen eta nondik gatozen esaten digu.
Ondareak gure arbasoekin lotzen gaitu. Izan ere, haiek utzitako ondare material eta immateriala erabili, miretsi eta gordetzeko aukera eman ziguten. Landa eremuko kultur ondareak gure identitatea eraikitzen du.
Hori dela eta, kultur ondarea kontserbatzeak, balioesteak eta berreskuratzeak interesa eta jakin-mina pizten du herrietan, eta herritarrak beren kultur ondarea ikertzera, katalogatzera, zaintzera eta zabaltzera bultzatzen ditu, lehen izan zirenaren ezaugarri definitzaile gisa, orainalditik esanahi berria eman dakiokeen beren historiaren lekukotasun gisa.
Hala ere, ondare hori arautzeko lege-esparruak sortu aurretik, kultura-ondasun asko suntsitu, desagertu edo jatorrizko lekutik kendu ziren. Kultur ondare migratu horren gabeziarekin hari lotutako praktika, erritu eta erabilerak ere desitxuratu egin ziren, baita Nafarroako udalerri askoren tokiko historiaren zati bat ere. Hala ere, historia horren zati bat herritar batzuen memorian gordetzen da oraindik.
Desagertutako ondare hori lehengoratzeko asmoz, Nafarroako Mendialdeko Kultur Ondare Migratua proiektuak, Cederna Garalur Elkartearen jarduketa eremuarekin bat, Nafarroako Mendialdeko herrietan saldu, ebatsi, lekuz aldatu eta bestelako kalteak jasan zituzten pieza esanguratsuak identifikatu, katalogatu eta balioan jarri nahi ditu.
Proiektu hau Aranzadi Ikerketa Elkartearen laguntza teknikoarekin egin da, eta Nafarroako Gobernuak eta EBk finantzatu dute, NPEPE (Nekazaritza Politika Erkidearen Plan Estrategikoa) Nafarroa 2023-2027 ekimenaren bidez.
Helburuak
- Herritarrak sentsibilizatzea, oro har, landa-ondarearen galeraz.
- Landa-memoria kolektiboari migratutako ondarearen ezagutza itzultzea.
- Ikerketa-sare bat sustatzea Nafarroako mendialdetik migratutako landa-ondarearen gaur egungo egoera eta kontserbazio-egoera ezagutzeko, bereziki kultura-interes nabarmena edo apartekoa duen ondare higigarria.
- Nafarroako mendialdean ondare-interes handiena duten pieza eta objektu migratuen katalogo estandarizatua egitea.
- Nafarroako mendialdeko landa ondare migratua, Nafarroako landa lurraldeen turismo eskaintzaren baliabide gisa txertatzea.
- Ahal den neurrian, migratutako landa-ondarearen zati bat jatorrizko lekuetara eta komunitateetara bueltatzea.
Ekintzak eta emaitzak
Kultur ondare migratuaren ikerketa eta hautaketa
Aranzadi Ikerketa Elkartearekin koordinaturik, metodologia bat sortu dugu ondasunak identifikatzeko eta horien aurrehautaketa egiteko, haien interesaren arabera. Ikerketan ikuspegi bikoitza erabili dugu:
Analisi akademikoa: laguntza teknikoko lantaldeak Nafarroako kultura-ondareari buruzko aztarnategi arkeologikoei, inbentarioei, katalogoei, museoei, bilduma pribatuei, gobernuko artxiboei, unibertsitateei, beste ikerketa-zentro garrantzitsu batzuei eta abarri buruzko dokumentazioa berrikusi du.
Analisi komunitarioa: laguntza teknikoak landa-lan trinkoa egin du, eta 17 bilera eta beste horrenbeste landa-bisita antolatu ditu Nafarroako Mendialdean. Lan honek artxibo akademikoetan erregistratu gabeko ondasunak aurkitzea erraztu du.
Katalogazioa
Hautatutako elementuak sarbide publikoko online katalogo batean erregistratu dira.
Biltegi horretan, ondasunen deskribapen-fitxak, argazkiak edo egungo kokapena ez ezik, jatorrizko kokalekuan leheneratzeko proposamenak ere egiten dira, erreprodukzio fisiko edo birtualen, azalpen-panelen edo ondasuna lekuz aldatzearen bidez.
Zabalkundea eta sentsibilizazioa
Lau dibulgazio-hitzaldi egin ditugu Nafarroako Mendialdean, berreskuratu ditugun ondasunak herritarrei aurkezteko. Hitzaldi horiei esker, ondare-elementu berriak identifikatu ahal izan ditugu, katalogoan lanean jarraitzeko.
Gainera, 2026ko martxoan eta apirilean, bi bisita gidatu antolatu genituen Larunbera eta Untzitira, eta oso harrera ona izan zuten.
Azkenik, proiektuaren emaitzak maiatzaren 11n egindako prentsaurreko batean aurkeztu ziren.